The resource and instrumental capacities of the intellect in the production of religious science (with emphasis on the verses of the Holy Quran)

Author
Associate Professor at “The logic of understanding religion Department” in Research Institute for Islamic Culture and Thought (iict)
Abstract
"Intellect" as one of the human perceptual powers has many capacities, the 
most important of which is its source and instrumental role in the production 
of knowledge. The Holy Quran has directly and indirectly addressed its 
capacities and invited human beings to understanding (ta_qil). In the verses of 
the Holy Quran, the word reason and its derivatives are used directly and with 
a corresponding implication, and indirectly and with an implied implication, 
words such as heart (qalb), lubb, fuād and with functions such as thinking, 
obtain understanding (tafaqqaha), intelligence, insight and tact has been used.
These words in the Holy Qur'an are in fact synonymous or related to the 
epistemological functions of the reason.
This paper tries to analyze and study the source and instrumental 
functions of reason, especially in the field of religious science and Islamic 
humanities, by using the rational and narrative method and emphasizing the 
verses of the Holy Quran.
According to the verses of the Holy Quran, the intellect, as a source of 
knowledge, has an independent epistemological role in the production of 
religious science and has an instrumental and non-independent function.

Keywords


  1. قرآن کریم
  2. ابن‏منظور، محمد، لسان العرب، بیروت: دار صادر، 1414ق.
  3. استرآبادى، محمدامین، ‌الفوائد المدنیة، قم: دار النشر لاهل البیت^، [بی‌تا].
  4. اصفهانی، محمدحسین، نهایة الدرایة فی شرح الکفایه، تحقیق ابوالحسن قائمی، قم: مؤسسه آل البیت، ۱۳۷۴.
  5. الألوسی، شهاب‏الدین، تفسیر روح المعانی، بیروت: دار الفکر، 1414ق.
  6. جنّاتی، محمدابراهیم، منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی، تهران: کیهان، 1370.
  7. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر انسان به انسان، قم: إسراء، 1385.
  8. جوادی آملی، عبدالله، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم: إسراء، 1386.
  9. جوادى آملى، عبداالله، تفسیر موضوعى قرآن، ج13 (معرفت‏شناسى در قرآن)، چ2، قم: جامعه مدرسین، 1374.
  10. جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح فى اللغة، تحقیق احمد بن عبدالغفور عطار، ط4، بیروت: دار العلم للملایین، 1407ق.
  11. حسینی، سیدابراهیم، «نقش عقل در استنباط قواعد و مقررات حقوقی از دیدگاه اسلام»، مجله معرفت، ش61، 1381.
  12. حلى (علامه)، حسن بن یوسف، کشف المراد، چ3، قم: انتشارات شکورى، 1372.
  13. راغب اصفهانى، حسین، المفردات فى غریب القرآن، بیروت: دار القلم، 1412ق.
  14. رشاد، علی‌اکبر، «گستره‌ کارکرد و کاربرد عقل در تفهم و تحقق دین»، مجله فقه و حقوق، ش8، 1385.
  15. شیرازى (ملاصدرا)، صدرالدین محمد، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، قم، دار المعارف الاسلامیة، 1383.
  16. ـــــ، المبدأ و المعاد، بیروت: دار الهادى، 1420ق.
  17. طباطبایى، سیدمحمدحسین، نهایة الحکمة، قم: مؤسسة النشر الأسلامى، 1415ق.
  18. طباطبایى، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: اسماعیلیان، [بی‌تا].
  19. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1415ق.
  20. الطریحی النجفی، فخرالدین، مجمع البحرین، تحقیق سیداحمد حسینى، تهران: نشر الثقافة الاسلامیة، 1408ق.
  21. طوسی، محمد بن حسن، تفسیر التبیان، بیروت: احیاء التراث العربی، بی‌تا.
  22. علیدوست، ابوالقاسم، فقه و عقل، چ2، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى، 1383.
  23. فراهیدی، خلیل بن‌ احمد، کتاب العین، بیروت: دار و مکتبة الهلال، بی‌تا.
  24. فراهیدى، خلیل بن احمد، کتاب العین، تحقیق مهدى المخزومى و ابراهیم السامرائى، ط3، قم، دار الهجره، 1409ق.
  25. قرشى بنایى، على‏اکبر، قاموس قرآن، چ6، تهران: دار الکتب الاسلامیة، 1412.
  26. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، چ4، تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1407ق.
  27. مبینی، محمدعلی، «عقل در قرآن»، مجله معرفت، ش48، 1380.
  28. مصباح یزدى، محمدتقى، آموزش فلسفه، چ6، تهران، سازمان تبلیغات اسلامى، 1373.
  29. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌، 1368.
  30. مطهری، مرتضی، ‌انسان و ایمان، تهران: انتشارات صدرا، 1357.
  31. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج22 (حکمت‏ها و اندرزها، فلسفه اخلاق، تعلیم و تربیت در اسلام، حکمت عملی)، تهران: صدرا، 1389.
  32. مظفر، محمدرضا، المنطق، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.
  33. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، قم: دار الکتب الاسلامیة، بی‌تا.
  34. مکارم شیرازی، ناصر، نفحات القرآن، قم: مدرسة الامام على بن ابى‏طالب×، 1426ق.