استاد گروه فلسفه پژوهشکده حکمت و دینپژوهی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
10.22034/qs.2025.736200
چکیده
مسئلة جامعیت قرآن و تعیین قلمرو آن از مباحث مهم در علوم قرآنی و محل اختلاف میان صاحبنظران است؛ زیرا باوجود پذیرش اصل جامعیت، این پرسش اساسی مطرح است که قرآن تا چه اندازه به عرصههای مختلف حیات انسان ـ اعم از فردی و اجتماعی، دنیوی و اخروی ـ ورود کرده و حدود این جامعیت چگونه تبیین میشود. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از رهیافت درونقرآنی و تمرکز بر قرآن، سعی دارد به تبیین و تحلیل رویکردهای اصلی درباره قلمرو جامعیت قرآن بپردازد. یافتهها بر وجود سه دیدگاه کلی دراینباره شامل برداشتهای حداکثری، قرائتهای حداقلی و رویکردهای میانه دلالت دارد. بر اساس دیدگاه حداکثری، قرآن بهطور مستقیم یا غیرمستقیم درباره همه مسائل ناظر به تأمین سعادت فردی و اجتماعی انسانها اظهارنظر کرده است. دیدگاه حداقلی قلمرو قرآن را محدود به رابطه انسان با خدا و آخرت تلقی میکند که دارای اشکالات متعددی است. در دیدگاه اعتدالی اعتقاد بر این است که قرآن در پارهای از مسائل مانند ارکان دین بهگونه حداکثری و در موارد دیگر بهصورت حداقلی گفتوگو کرده است. رهیافت درون قرآنی این رویکرد را مورد تأیید قرار میدهد.
قرآن پژوهی