شاخص‌های اثربخشی ارزشیابی خط‌مشی‌عمومی: رویکرد قرآنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ابوطالب خدمتی 1
علی آقا پیروز 2
محمد رضا رحیمی 3
1 استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران، «نویسنده مسئول»، (akhedmaty@rihu.ac.ir).
2 استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه، قم، ایران؛ (.(a.pirooz@iict.ac.ir
3 استادیار جامعه المصطفی العالمیه، قم ایران.
چکیده
خط‌مشی‌ها در فرایند خط‌مشی‌گذاری، تدوین و اجرا شکل می‌گیرند. اینکه آیا یک خط‌مشی در دستیابی به اهداف تعیین‌شده موفق و اثربخش بوده است یا خیر، از طریق اجرای شاخص‌های ارزیابی قابل تشخیص است. از آنجا که قرآن کریم کتاب هدایت و نجات انسان است، در این تحقیق به‌منظور کشف شاخص‌های ارزیابی خط‌مشی، آیات قرآن کریم با روش کیفی تحلیل مفهومی و استنباطی مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. همچنین با استفاده از تفاسیر معتبر قرآن کریم و روش کمی پرسش از خبرگان، تلاش شده است تا اعتبار و پایایی این استنباط‌ها سنجیده شود. یافته‌های این تحقیق که برگرفته از قرآن کریم هستند، عبارت‌اند از: محوریت هدف اصلی خط‌مشی، کارایی خط‌مشی، بُعد جهانی خط‌مشی، هماهنگی خط‌مشی‌ها با یکدیگر، کلیت خط‌مشی، آینده‌نگری در خط‌مشی، پیامد خط‌مشی، زمان‌بندی خط‌مشی و اتقان خط‌مشی که به‌عنوان شاخص‌های ارزیابی خط‌مشی شناخته می‌شوند.

کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم، ترجمه آیت‌الله مکارم شیرازی.
    1. سید رضی، نهج البلاغه، ترجمه آیتی، عبد الحمید. تهران: بنیاد نهج البلاغه و دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1379.
    2. دفتر سنجش فرهنگی، کتاب شاخص‌های فرهنگ عمومی. نشر دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی، 1386.
    3. پایگاه هم‌افزا به نشانی bsmt.ir
    4. ابن‌منظور، محمدبن مکرم، لسان العرب، محقق و مصحح جمال الدین میردامادی. بیروت: دارالفکر، للطباعه و النشر و التوزیع، سوم، دار صادر، 1414ق.
    5. ابن‌هشام، عبد الملک الحمیرى المعافرى، السیرة النبویة، تحقیق مصطفى السقا و ابراهیم الأبیارى و عبد الحفیظ شلبى. بیروت: دارالمعرفة، بی‌تا.
    6. ابطحی، حسین و بابک کاظمی، بهره‌وری. تهران: انتشارات موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی، 1379.
    7. اصفهانی، راغب، معجم مفردات الفاظ قرآن. مکتبته المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه.
    8. الوانی و شریف‌زاده، فرایند خط‌مشی‌گذاری عمومی. تهران: انشارات دانشگاه علامه طباطبایی(ره)، 1385.
    9. انصاری، محمد جعفر و دیگران، در آمدی بر مبانی اقتصاد خرد با نگرش اسلامی. قم: پژوهشگده حوزه و دانشگاه، 1378.
    10. پورعزت، مهدی عبدالحمید، ارائه الگوی ارزشیابی موفقیت خطمشیهای عمومی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه الگوی مطالعات پیشرفت ایرانی اسلامی، سال نهم، ش2(پیاپی18)، 1401.
    11. جوادی آملی، عبد الله، علوم انسانی اسلامی، توسعه ممدوح؛ توسعه مذموم. فصل نامه علمی-تخصصی، علوم انسانی، صدرا، شماره 10، تابستان، 93. صص 13-21
    12. دانایی‌فرد، حسن، سید مهدی الوانی و عادل ‌آذر، روش شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکرد جامع. تهران: صفار، اشراقی، سوم، 1388.
    13. رابینز، استیفن، تئوری سازمان (ساختار و طرح سازمانی)، ترجمه سید مهدی الوانی و حسن دانایی‌فرد. تهران: صفار، دوم، 1387.
    14. رحیمی، محمدرضا، تبیین و طراحی الگوی ارزشیابی خط‌مشی‌ عمومی با رویکرد اسلامی. رساله دکتری، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1395.
    15. رضا، مهیار، فرهنگ ابجدی. بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.
    16. رضائیان، علی، مبانی سازمان و مدیریت. تهران: سمت، سیزدهم، 1388.
    17. شجاعی، محمد صادق، مسعود جان بزرگی، علی عسکری، سید محمد غروی و عباس پسندیده، کاربرد نظریه حوزه‌هایی معنایی در مطالعات واژگانی ساختار شخصیت بر پایه منابع اسلامی. دوفصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات اسلام و روان‌شناسی، س8، ش 15، پاییز و زمستان، 1394. ص7-38
    18. شفریتز، جی. ام، کریستوفر، پی. بریک، خط‌مشی گذاری عمومی در آمریکا، ترجمه حمیدرضا ملک محمدی. تهران: دانشگاه امام صادق×، 1390.
    19. صالح، احمد العلی، دولت رسول خدا، ترجمه هادی انصاری. پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1385.
    20. طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی حوزه علمیه قم، 1417 ق.
    21. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصر خسرو، 1372.
    22. طریحى فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق سید احمد حسینی. تهران، 1375 ش.
    23. عروسی حویزی، عبد علی‌بن جمعه، تفسیر نور الثقلین‏، تحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی. انتشارات اسماعلیان، 1415 ق.
    24. قرائتى محسن، تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، 1383 ش.
    25. قرشی، سید علی‌اکبر، قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1371 ش.
    26. کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تصحیح: علی‌اکبر غفاری. تهران: دارلکتب الاسلامیه، 1388 ق.
    27. لگن هاوسن، محمد، مبانی معرفت‌شناختی علوم انسانی، ترجمه منصور نصیری. در: مجموعه مقالات مبانی فلسفی علوم انسانی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1391.
    28. مصباح یزدی، محمد تقی، پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی، تحقیق و نگارش غلام رضا متقی‌فر. قم: انتشارت موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1388.
    29. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه، دهم، 1371 ش.
    30. ملک محمدی، حمیدرضا، مبانی و اصول خط‌مشی گذاری عمومی. تهران: سمت، 1395.
    31. هاشمیان، سید محمد حسین، بازخوانی دانش خط‌مشی‌‌گذاری در بستر پست‌مدرنیسم. فصلنامه علمی-پژوهشی روش علوم انسانی، شماره 66، 1390.
    32. Alatas, Farid, Research: The Islamization of Knowledge, Interview with Farid Alatas. Religioscope, online at: http://www.religon.Info/interview/article_385shtml, 2008.
    33. Brownson, R.C, Royer, C., Chriqui, J.F., Understanding Evidence-Based Public Health Policy. American Journal of Public Health, 99 (9), 1576–1583, 2009.
    34. H. Lawshe, A Quantitative Approach to Content Validity. Personnel Psychology, 28, 563-575, 1975.
    35. David Nachmias, Public Policy Evaluation. New York: St. Martin's Press, 1979.
    36. Dye, Thomas R., Understanding Public Policy. New Jersey: Prentice Hall Inc., E. Godin, Oxford University Press, 2005.
    37. Jenifer Brown Urban, Monica Hargreaves, William M. Rochim, Evolutionary Evaluation: Implications for Evaluators, Researchers, Practitioners, Funders and the Evidence-Based Program Mandate. Evaluation and Program Planning, 45, 2014.
    38. Kaplan, Robert S, Norton David P., Translating Strategy into Action. 1996.
    39. Kay, Adrian, The Dynamics of Public Policy: Theory and Evidence. Edward Elgar Publishing Inc.
    40. Langbein, Laran with Claire L. Felbinger, Public Program Evaluation: A Statistical Guide. New York: M.E. Sharpe, Inc., 2006.
    41. Rossi, P. H., and W. Williams, Evaluating Social Programs. New York: Seminar Press, 1972.
    42. Rossi, Peter H., Mark W. Lipsey and Howard E. Freeman, Evaluation: A Systematic Approach. United States, California: Sage Publication Inc., 2004.
    43. Stoner, James A.F, Management, First Edition. Prentice Hall Inc., 1978.
قرآن پژوهی
دوره 4، شماره 13
پاییز 1403
صفحه 111-140