Factors and Contexts of Social Evolution in the Qur'an

Document Type : Original Article

Author
seid hosein fakhrezare
Islamic Research Institute for Culture and Thought Department of Cultural Studies
Abstract
Social phenomena are a function of changing human actions so that no dignity can be imagined from them except through change and evolution. The Qur'an considers the transformation of societies in the form of interconnected circles and in a complex whole, in which changes in each component lead to transformation in other components. Obviously, due to these complexities, in the phenomenon of evolution, there are social and extra-social phenomena, factors, stimuli, and natural and supernatural consequences. This article aims to discuss the factors that cause positive or negative social change from different angles from the perspective of the Qur'an using the documentary-analytical method provides a comprehensive formulation of these changes according to different circumstances and conditions, and explore the most important cognitive, tendency and psychological factors of social changes and evolutions using verses.

Keywords

  1. ا‌‌بن‌خلدون، عبدالرحمن، مقدمه، ترجمه: محمدپروین گنابادی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1366ش.
  2. ابن‌عاشور، محمد‌‌بن‌طاهر، التحریر و التنویر، بیروت: موسسه‌التاریخ، بی‌تا.
  3. ابن‌عاشور، محمدطاهر، النظام‌ الاجتماعی فی ‌الاسلام، قاهره: دارالسلام، 1426ق.
  4. آلوسی، سید‌محمود، روح المعانی فی‌تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1415ق.
  5. بابایی، پرویز، مکتب‌های فلسفی، تهران: انتشارات نگاه، 1392ش.
  6. بیضاوی، عبدالله‌بن‌عمر، انوار التزیل و ا نوار التاویل، بیروت: دار احیاءالتراث العربی، 1418ق.
  7. پورافکاری، نصرت‌الله،‌ فرهنگ جامع‌ روانشناسی و روان‌پزشکی، تهران:‌ فرهنگ‌ معاصر، 1380ش.
  8. جوادی‌ آملی، عبدالله، فطرت در قرآن، قم: اسرا، 1386ش.
  9. خطیب عبدالکریم، التفسیر القرآنی للقرآن، بیروت: دارالفکرالعربی، بی‌تا.
  10. خفاجی، احمد‌‌بن‌محمد، حاشیة الشهاب (غایة القاضی و کفایة الراضی)، بیروت: دارالکتب العلمیة، 1417ق.
  11. دروزه، محمد عزت، التفسیر الحدیث، قاهره: احیاء الکتب العربیة، 1383
  12. روشه، تغییرات اجتماعی، ترجمه: منصور وثوقی، تهران: نشرنی، 1381ش.
  13. زحیلی، وهبة‌بن‌مصطفی، التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج، بیروت: دارالفکر المعاصر، 1418ق.
  14. سلیمی، علی و داوری، محمد، جامعه‌شناسی کجروی، قم، انتشارات حوزه و دانشگاه، 1380ش.
  15. شایان‌مهر، دائرة المعارف تطبیقی علوم اجتماعی، تهران: انتشارات کیهان، 1379ش.
  16. صادقی تهرانی، محمد، الفرقان‌ فی ‌تفسیر القرآن بالقرآن، قم، انتشارات فرهنگ اسلامی، 1365ش.
  17. صدر، سیدمحمدباقر، سنت‌های اجتماعی تاریخ در قرآن، ترجمه، سیدجلال موسوی، تهران: انتشارات روزبه، بی‌تا.
  18. طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی‌تفسیر القرآن، قم، انتشارات جامعه مدرسین قم، 1417ق.
  19. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، مجمع‌ البیان، تهران: انتشارات ناصر خسرو، 1373ش.
  20. طوسی، محمد‌‌بن‌حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: داراحیاءالتراث‌العربی، بی‌تا.
  21. فضل‌الله، سید‌محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت: دارالملاک للطباعة و النشر، 1419ق.
  22. فیض‌کاشانی، ملامحسن، الأصفی فی تفسیر القرآن، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1418ق.
  23. فیض‌‌کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی، تهران: انتشارات الصدر، 1415ق.
  24. قرایی مقدم، امان‌الله، مبانی جامعه‌شناسی، تهران: انتشارات ابجد، 1377ق.
  25. قمی‌ مشهدی، محمد‌‌بن‌محمدرضا، کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران: انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، 1368ش.
  26. گیدنز، آنتونی، پیامدهای مدرنیت، ترجمه: محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز، 1377ش.
  27. گیدنز، آنتونی، تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید، ترجمه: ناصر موفقیان، تهران: نشر نی، 1378ش.
  28. گیدنز، آنتونی، جامعه‌شناسی، ترجمه: منوچهر صبوری، تهران: نشر نی، 1389ش.
  29. لاور، رابرت، اچ، دیدگاه‌هایی در بارۀ دگرگونی اجتماعی، ترجمه: کاووس سید‌امامی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1373ش.
  30. محمد السید یوسف، منهج‌ القرآن‌الکریم فی اصلاح المجتمع، قاهره، دارالسلام، 1424ق.
  31. مراغی، احمد‌‌بن‌مصطفی، تفسیر المراغی، بیروت: داراحیاء‌التراث‌العربی، بی‌تا.
  32. مطهری، مرتضی، پیرامون جمهوری اسلامی، تهران: صدرا، 1364ش.
  33. مطهری، مرتضی، جامعه و تاریخ، چاپ هفدهم، تهران: انتشارات صدرا، 1384ش.
  34. مطهری، مرتضی، قیام و انقلاب مهدی، تهران: صدرا، 1398ق.
  35. مطهری، مرتضی، نهضت‌های اسلامی در صدسالة اخیر، تهران: صدرا، بی‌تا.
  36. مغنیه، محمدجواد، التفسیر المبین، قم، انتشارات بنیاد بعثت، بی‌تا.
  37. مغنیه، محمدجواد، تفسیر الکاشف، تهران: دارالکتب‌الاسلامیه، 1424ق.
  38. مکارم شیرازی، الأمثل فى تفسیر کتاب الله المنزل، قم، نشر مدرسه امام علی‌بن‌ابیطالب، 1421ق.
  39. مکارم‌ شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب‌الاسلامیه، 1374ش.

مور، ویلبرت، تغییر اجتماعی، ترجمه پرویز صالحی، تهران: انتشارات سمت، 1381ش

Quranic Studies
Volume 4, Issue 13
Autumn 2024
Pages 101-123