ابعاد هویت انسانی در قرآن و امتداد آن در سیاست

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی پژوهشگاهفرهنگ و اندیشه اسلامی
چکیده
بخش مهمی از تفاوت فلسفه‌های سیاسی در پاسخ به مسائل سیاست، برخاسته از نوع تلقی آنان از انسان است؛ از جمله: آیا انسان تک‌ساحتی (مادی) بوده یا ساحت فرامادی نیز دارد. در برابر دیدگاهی که انسان را فقط موجودی مادی می‌‌انگارد، آنچه فلسفه سیاسی اسلامی را از فلسفه‌های دیگر متمایز و به‌تبع آن پاسخ‌هایش را متفاوت می‌سازد، دیدگاه قرآن مبنی بر دوساحتی‌بودن هویت انسان (مادی و روحی) است. کاربست این مبنای انسان‌شناختی، مقتضیات بعد روحی را در تدبیر حیات سیاسی دخالت می‌‌دهد. بر این اساس تحقیق پیش رو، بر این فرض تأکید دارد که پذیرش هویت ترکیبی انسان (مادی و روحی) در قرآن، مستلزم تمایزات مهمی در چگونگی تدبیر حیات بشر، نسبت به مقتضیات نگاه تک‌بعدی به انسان در مسائل مهم فلسفه سیاسی است. تحقیق با مطالعات کتابخانه‌‌ای و به روش توصیفی و تحلیلی سامان یافته و با تبیین و تفسیر آیات، به الزامات سیاسی پذیرش مبنای دوساحتی‌بودن هویت بشری در قرآن را درمسائل مهمی از سیاست اسلامی (تناسب قوانین سیاسی با مقتضیات هویت روحی، اولویت‌های ثابت و متغیِّر در مدیریت سیاسی، قلمروی اخروی نتایج اعمال سیاسی، ضرورت اخذ تعلیمات غیبی در تدبیر سیاسی، معناداری یا بی‌معنایی پذیرش امور اخلاقی در سیاست و...) دست یافته است

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.

    1. ابونصر فارابی، فصول منتزعة، تهران: مکتبه الزهرا، 1364ش.
    2. احمد علی نیازی، اهداف و وظایف حکومت دینی، معرفت سیاسی، سال دوم، شماره اول، ص 149ـ 179، بهار و تابستان، 1389ش.
    3. بشیریه، حسین، دولت عقل، تهران: نشر علوم نوین، 1374ش.
    4. خامنه‌ای، سیدعلی، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله ‌العظمی سیدعلی خامنه‌ای (مد‌ظله‌العالی)، khamenei.ir.
    5. توماس هابز، لویاتان، ترجمه: حسین بشیریه، تهران: نشر نی، 1380ش.
    6. تیندر، گلن، تفکر سیاسی، ترجمه محمود صدری، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1374ش.
    7. حقى برسوى، اسماعیل‌بن‌مصطفى، تفسیر روح البیان، لبنان، بیروت: دارالفکر، ‌بی‌تا.
    8. جوادی آملی، عبدالله، فلسفه حقوق بشر، قم: اسرا، 1377ش.
    9. -------------، جامعه در قرآن، قم: اسراء، 1391ش.
    10. -------------،حق و تکلیف در اسلام، قم: اسرا، 1384ش.
    11. جین همپتن، فلسفه سیاسی، ترجمه: خشایار دیهمی، تهران: طرح نو، 1385ش.
    12. خمینی، روح‌الله، صحیفه نور، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&‌، 1368ش.
    13. رجبی، محمود، انسان‌شناسی، قم: موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، 1384ش.
    14. رشاد، علی‌اکبر، دموکراسی قدسی، تهران: مرکز نشر آثار پژوهشگاه فرهنگ و ‌اندیشه اسلامی، ۱۳۷۹ش.
    15. شهرستانی، محمد‌بن‌عبدالکریم، الملل و النحل، بیروت: دارالمعرفة، 1395ش.
    16. صدرالدین شیرازی، محمد‌بن‌ابراهیم، مفاتیح الغیب، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363ش.
    17. -----------------------، الاسفار الاربعه، قم: مصطفوی، 1368ش.
    18. طباطبایی، محمدحسین، انسان از آغاز تا انجام، به‌کوشش: سیدهادی خسروشاهی، قم: بوستان کتاب، 1388ش.
    19. ---------------، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
    20. فردریک کاپلستون، تاریخ فلسفه، ترجمه: امیر جلال‌الدین اعلم، تهران: انتشارات سروش، 1381ش.
    21. فولادوند، عزت‌الله، سیر انسان‌شناسی در فلسفه غرب از یونان تا کنون، نگاه حوزه، مرداد وشهریور، شمارۀ 53 و 54، 1378ش.
    22. فیض کاشانی، ملا محسن، الأصفى فی تفسیر القرآن، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1418ق.
    23. کلینی، محمد‌‌بن‌یعقوب، الاصول من الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1361ش.
    24. محمداسماعیل خدادادی، مبانی علم سیاست، قم: بوستان کتاب، 1390ش.
    25. مصباح یزدی، محمد تقی، معارف قرآن، قم: موسسه در راه حق، 1373ش.
    26. ----------------، آموزش عقاید، تهران: چاپ و نشر ‌بین‌الملل، 1392ش.
    27. ---------------، انسان‌شناسی در قرآن، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1389ش.
    28. مطهرى مرتضى، بیست گفتار، تهران: انتشارات صدرا، 1370ش.
    29. ----------، نظام حقوق زن در اسلام، تهران: صدرا، چاپ چهاردهم، 1369ش.
    30. ----------، انسان در قرآن، تهران: صدرا، 1389ش.
    31. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران: انتشارات صدرا، 1372ش.
    32. معرفت، محمدهادی، التمهید فی علوم القرآن، قم: موسسه انتشارات اسلامی، 1415ق.
    33. مفید، محمد‌بن‌نعمان، اوائل المقالات، (مصنفات الشیخ المفید)،‌ بی‌جا، المؤتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید، 1414ق.
    34. مکارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1371ش.
    35. نبوی، عباس، «انسان مطلوب توسعه یافته ازدیدگاه اسلام»، مجموعه مقالات اسلام و توسعه، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1375ش
    36. نوروزی، محمدجواد، فلسفه سیاسی اسلام، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1389ش.
    37. واعظى، احمد، انسان از دیدگاه اسلام، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی و دفتر همکاری حوزه و دانشگاه تهران: 1394ش.