Investigating the historical course of the development of the opinions of Al-farîqayn Commentators about the Intuition and meeting with Allah

Document Type : Original Article

Authors
1 Department of Quran and Hadith, Faculty of Theology, Shahid Chamran University, Ahvaz, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Theology, Shahid Chamran University, Ahvaz
Abstract
The subject the meeting with Allah" and the intuition of God, at the same time as revelation of the verses of the Holy Qur’an, was raised among Muslims and has continued until now, causing various debates among Islamic thinkers, including commentators, and different schools of thought, Mujassima, Ash'ari, Mu‘tazilite and Imāmiyya have each expressed their own views on this matter. Even among the Shia commentators, there is no consensus and each of them has explained and interpreted the intuition and the meeting with Allah in many ways. What is the truth the meeting with Allah? Is the intuition the Supreme Being a rational possibility? What is the meaning and meaning of "surely you must strive (to attain) to your Lord, a hard striving until you meet Him"? This paper used the content analysis method to evaluate and analyze interpretative opinions. The results show that there are several general views about "the meeting with Allah": 1. Seeing and meeting with God by eyes; 2. Metonymy, ezmar or taghdir of death, resurrection, reckoning, sanction, reward and punishment; 3. Esoteric intuition or knowledge present in the Day of Resurrection; 4. Esoteric intuition or knowledge present in the world; 5. The special meeting of the Lord by the immaterial spirit and intuition of Divine beauty. Also, this study shows the semantic development, deepening and expansion of interpretive opinions over time.

Keywords


  1. آلوسی، سیدمحمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  2. آل غازی، عبدالقادر، بیان المعانی، دمشق: مطبعه الترقی، 1382ق.
  3. ا‌‌بن‌ابی حاتم، عبدالرحمن‌بن‌محمد، تفسیر القرآن العظیم، عربستان: مکتبه نزار مصطفی البارز، 1419ق
  4. ابوالفتوح رازی، حسین‌بن‌علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد: آستان قدس رضوی، 1408ق.
  5. ابوعبیده، معمر‌بن‌مثنی، مجاز القرآن، تحقیق: محمد فواد سزگین، قاهره: مکتبه الخارجی، 1381ق.
  6. ابن‌بابویه«شیخ صدوق»، محمد‌بن‌علی التوحید، محقق: هاشم حسینی، قم: جامعه مدرسین، 1398ق.
  7. ابن‌جوزی، عبدالرحمن‌بن‌علی، زاد المسیر فی علم التفسیر، بیروت: دارالکتاب العربی، 1422ق.
  8. ابن‌شهر آشوب مازندرانی، محمد‌بن‌علی، متشابه القرآن و مختلفه، قم: انتشارات بیدار، 1410ق.
  9. ا‌‌بن‌شهر آشوب مازندرانی، محمد‌بن‌علی، المناقب، نجف: مکتبه حیدریه، 1376ق.
  10. ابن‌عجیبه، احمد‌بن‌محمد، البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، قاهره: عباس زکی، 1419ق.
  11. ابن‌عطیه‌ اندلسی، عبدالحقابن‌بن‌غائب، المحررالوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1422ق.
  12. ابن‌عاشور، محمد‌بن‌طاهر، التحریر و التنویر، تونس: الدار التونسی للنشر، 1984م.
  13. ابن‌عربی، محیی الدین محمد، تفسیر ابن‌عربی، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1422ق.
  14. ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغه، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
  15. ابن‌قتیبه، عبدالله‌بن‌مسلم، غریب القرآن، بیروت: دار و مکتبه الهلال، 1411ق.
  16. ابن‌کثیر، اسماعیل، تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1419ق.
  17. ابوحیان ‌اندلسی، محمد‌بن‌یوسف، تفسیر النهر الماد من البحر المحیط، بیروت: دارالجنان، 1407ق، ج1 ص143.
  18. ابن‌جزی غرناطی، محمد‌بن‌احمد، کتاب التسهیل لعلوم التنزیل، شرکت دارالارقم، 1416ق.
  19. ارمی علوی، محمد امین، تفسیر حدائق الروح و الریحان فی روابی علوم القرانی، بیروت: دارطرق النجاه،‌ بی‌تا.
  20. امام علی‌بن‌ابی طالب‌×، تفسیر امیرالمومنین× للقرآن الکریم، بیروت: مرکز الشرق الاوسط الثقافی، 1429ق.
  21. امام حسن عسکری‌×، تفسیر الامام العسکری، کربلا: عتبه مقدسه عباسیه، 1409.
  22. اندلسی، محمد‌بن‌یوسف، (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر، بیروت: دارالفکر.
  23. انصاریان، حسین، ترجمه قرآن (انصاریان)، قم: انتشارات اسوه، 1383ش.
  24. امین، سیده نصرت، مخزن العرفان در تفسیر القرآن، تهران: نهضت زنان مسلمان، 1361ش.
  25. ایازی، سید‌محمد علی، قرآن و تفسیر عصری، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1378ش.
  26. بحرانی، سید‌هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران: بنیاد بعثت، 1416ق.
  27. بلخی، مقاتل‌بن‌سلیمان، تفسیر مقاتل‌بن‌سلیمان، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1423ق.
  28. بلاغی نجفی، محمد جواد، آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، قم: بنیاد بعثت، 1420ق.
  29. بروجردی، سید‌محمد ابراهیم، تفسیر جامع، تهران: انتشارات صدر، 1366ش.
  30. بغوی، حسین‌بن‌مسعود، تفسیر بغوی (معالم التنزیل)، بیروت: دار احیاءالتراث العربی،1420ق.
  31. بیانی، شیرین، مغولان و حکومت ایلخانی در ایران، تهران: انتشارات سمت، 1379ش.
  32. بیضاوی، عبد الله‌بن‌عمر، انوار التنزیل و اسرار التاویل، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
  33. پارسا، فروغ، تفاسیر شیعه و تحولات تاریخی ایران، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1392ش. تستری، ابومحمد سهل‌بن‌عبدالله، تفسیر التستری، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1423ق.
  34. تیمی، یحیی‌بن‌سلام، تفسیر یحیی‌بن‌سلام التیمی البصری القیروانی، بیروت: دارالکتب العلمیه،‌ بی‌تا
  35. ثعالبی، عبدالرحمن‌بن‌محمد، جواهر الحسان فی تفسیر القرآن، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1418ق.
  36. ثعلبی، احمد‌بن‌محمد، الکشف و البیان (تفسیر ثعلبی)، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1422ق.
  37. ثقفی تهرانی، محمد، تفسیر روان جاوید، تهران: انتشارات برهان، 1398ق.
  38. جرجانی، حسین‌بن‌حسن، تفسیر گازر، چاپ جلال الدین محدّث ارموی، تهران ۱۳۳۷ـ۱۳۴۱.
  39. جرجانی، عبدالقاهر، درج الدرر فی تفسیر القرآن العظیم، عمان: دارالفکر، 1430ق.
  40. جوادی آملی، عبدالله، تفسیر تسنیم، قم: مرکز نشر اسراء، 1395ش.
  41. جعفری، یعقوب، تفسیر کوثر، قم: انتشارات هجرت، 1376ش.
  42. حجازی، محمد محمود، التفسیر الواضح، بیروت: دارالجیل الجدید، 1413ق.
  43. حسینی شیرازی، سید‌محمد، تقریب القرآن الی الاذهان،بی جا،‌ بی‌تا.
  44. حسینی همدانی، سید‌محمد، انوار درخشان در تفسیر القرآن، تهران: کتابفروشی لطفی، 1404ق.
  45. حوی، سعید، الاساس فی التفسیر، قاهره: دارالسلام، 1424ق.
  46. حقی بروسوی، اسماعیل، تفسیر روح البیان، بیروت: دارالفکر،‌ بی‌تا.
  47. حموش قیسی، مکی‌بن‌ابی‌طالب، مشکل اعراب القرآن،‌ بی‌جا،‌ بی‌تا.
  48. خازن، علی‌بن‌محمد، تفسیر الخازن (لباب تاویل فی معانی التنزیل)، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  49. خسروانی، علیرضا، تفسیر خسروی، تهران: انتشارات اسلامیه، 1390ق.
  50. خطیب، عبدالکریم، التفسیر القرآنی للقرآن، بیروت: دارالفکر العربی، 1424ق.
  51. خمینی، روح الله، اربعین حدیث، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1371ش.
  52. راغب اصفهانی، حسین، المفردات فی غریب القرآن، بیروت: دارالعلم، 1412ق.
  53. رضایی اصفهانی، محمدعلی و جمعی از پژوهشگران، تفسیر مهر، قم: دفتر پژوهش‌‌های تفسیر و علوم قرآن، 1387ش.
  54. رودگر، محمد جواد، صحیفه عرفان (سلوک و سیاست)، قم: وثوق، 1387ش، دفتر دهم.
  55. رشید رضا، محمد، المنار (تفسیر القرآن الحکیم)، بیروت: دارالمعرفه، 1416ق.
  56. زحیلی، وهبه، التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج، دمشق: دارالفکر، 1418ق.
  57. زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتاب العربی، 1407ق.
  58. سبزواری نجفی، محمد‌بن‌حبیب الله، ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1419ق.
  59. سلمی، محمد‌بن‌حسین، حقائق التفسیر (تفسیر سلمی)، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1369ش.
  60. سمرقندی، نصر‌بن‌محمد، تفسیر السمرقندی، بیروت: دارالفکر، 1416ق.
  61. سمعانی، منصور‌بن‌محمد، تفسیر السمعانی، بیروت: دارالکتب العلمیه،‌ بی‌تا.
  62. سیوری، مقداد‌بن‌عبدالله، کنزالعرفان فی فقه القرآن، قم: مکتب نوید اسلام، 1422ق.
  63. سید‌بن‌قطب، ابراهیم، فی ظلال القرآن، بیروت: دارالشروق، 1412ق.
  64. سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر الماثور، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1404ق.
  65. شاه عبدالعظیمی، حسین، تفسیراثنی عشری، تهران: میقات، 1363ش،
  66. شبر، سید‌عبدالله، تفسیر القرآن الکریم (شبر)، بیروت: دارالبلاغه للطباعه و النشر، 1412ق.
  67. شحاته، عبدالله محمود، تفسیر القرآن الکریم، قاهره: دارغریب، 1421ق.
  68. شریف لاهیچی، محمد‌بن‌علی، تفسیر شریف لاهیجی، تهران: دفتر نشر داد، 1373ش.
  69. شیبانی، محمد‌بن‌حسن، نهج البیان عن کشف معانی القرآن، قم: نشر الهادی، 1377ش، ج1ص218.
  70. شوکانی،محمد، فتح القدیر، دمشق: دار ابن‌کثیر، 1414ق، ج1،ص171.
  71. صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن، قم: انتشارات فرهنگ اسلامی، 1365ق.
  72. صفی علی شاه، محمدحسن، تفسیر صفی علی‌‌شاه، تهران: منوچهری،1378ش.
  73. طالقانی، سید‌محمد، پرتوی از قرآن، تهران: شرکت سهامی انتشار، 1362ش.
  74. طباطبایی، سید‌محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: جامعه مدرسین، 1417ق.
  75. طبری، محمد‌بن‌جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.
  76. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، تفسیر جوامع الجامع، تهران: دانشگاه تهران، 1377ش.
  77. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو، 1372ش.
  78. طبرسی، احمد‌بن‌علی، الاحتجاج، نجف: دارالنعمان، 1386ق.
  79. طریحی، فخرالدین،. مجمع البحرین، تهران: کتابفروشی مرتضوی، 1375ش.
  80. طنطاوی، سید‌محمد، التفسیر الوسیط للقرآن الکریم، قاهره: نهضه مصر، 1977م.
  81. طوسی، محمد‌بن‌حسن،. التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی، (بی تا).
  82. طیب، عبد الحسین، اطیب البیان فی التفسیر القرآن، تهران: انتشارات اسلام، 1374ش.
  83. عروسی حویزی، عبد علی جمعه، تفسیر نور الثقلین، قم: اسماعیلیان، 1415ق.
  84. عیاشی، محمد‌بن‌مسعود، کتاب التفسیر (تفسیر عیاشی)، تهران: چاپخانه علمیه، 1380ق.
  85. فخر رازی، محمد‌بن‌عمر، مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاءالتراث العربی، 1420ق.
  86. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد، کتاب العین، قم: انتشارات هجرت، 1410ق.
  87. فضل‌الله، سید‌محمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، بیروت: دارالملاک للطباعه و النشر، 1419ق.
  88. فیض کاشانی، ملا محسن، تفسیر الصافی، تهران: انتشارات الصدر، 1415ق.
  89. فیروزآبادی، محمد‌بن‌یعقوب، القاموس المحیط، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  90. فیومی، احمد‌بن‌محمد، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: موسسه دارالهجره، 1414ق.
  91. قاضی معتزلی، عبدالجبار، تفسیر القاضی عبدالجبار معتزلی، بیروت: دارالکتب العلمیه، 2009م.
  92. قرشی، سید‌علی اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، 1377ش.
  93. قرشی، سید‌علی اکبر، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه 1371ش.
  94. قرطبی، محمد‌بن‌احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران: ناصر خسرو، 1364ش.
  95. قشیری، عبدالکریم‌بن‌هوازن، لطائف الاشارات (تفسیر قشیری)، مصر: الهیئة المصریة العامه للکتاب،بی‌‌تا.
  96. قرائتی، محسن، تفسیر نور،تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، 1383ش.
  97. قمی، علی‌بن‌ابراهیم، تفسیر قمی، قم: دارالکتاب، 1367ش.
  98. قمی مشهدی، محمد‌بن‌محمدرضا، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368ش.