جایگاه «تعبیر» در تلاوت هنری قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد قاسمی شوب 1
عیسی علیزاده منامن 2
محمدتقی میرزاجانی 3
1 دانش‌آموخته‌ی دکتری علوم قرآن و حدیث و پژوهشگر دانشگاه جامع امام حسین (ع)
2 دانش‌آموخته‌ی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اردبیل
3 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد خلخال
چکیده
هنر تلاوت، محملی زیبا جهت انعکاس تعالیم و آموزه‎های هدایت‎گر الهی است و می‎تواند تأثیری شگرف در روح و جان انسان‎ داشته باشد. این هنر با توجه به عجین‌بودنش با معجزۀ الهی در طول تاریخ اسلام، به‎خصوص در دو قرن اخیر، اهمیت و جایگاه ویژه‎ای در میان مسلمانان جهان پیدا کرده است. یکی از مهم‌ترین ابعاد تلاوت قرآن کریم، بررسی جایگاه و نقش «تعبیر» در این هنر است. تحلیل ابعاد و ویژگی‎ها، اصول، قواعد و نتایج حاصل از بهره‎برداری از هنر تلاوت قرآن، اهمیت و مکانت آن ‎را به‎عنوان رسانه‎ای نافذ جهت تبلیغ معارف دینی، تبیین می‎کند. در تحقیق پیش‌ رو، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای، بر مبنای آموزه‌های قرآن و روایات اسلامی، پیمایش مراحل توصیف، تحلیل و تبیین جایگاه «تعبیر»، به‌عنوان‌ شکل بیرونی و تعیین‌یافتۀ معانی قرآن کریم، صورت پذیرفته است. نتایج این تحقیق حاکی از آن است که تعبیر، معنا و مفهوم آیات را در جان مخاطب منعکس می‌نماید؛ از این رو می‌تواند نقش زیادی در ابلاغ و رساندن پیام قرآن داشته باشد البته این امر، هنگامی به‌طور کامل محقق می‌شود که قاری، آشنا به اصول و قواعد قرائت و معانی آیات باشد.

کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم، ترجمه: ابوالفضل بهرام‌پور.
  2. ابن‌جنی، عثمان بن جنی الموصلی، سرُّ صناعة الإعراب، دمشق: دارالقلم، 1995م.
  3. ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، چاپ سوم، بیروت: دارصادر، 1414م.
  4. ادگـار، انـدرو و سـجویک، پیتـر، مـفـاهیم کـلیـدی در نظریـه فرهنگـی، مترجم: ناصرالدین علی تقویان، چاپ اول، تهران: پژوهشـکده مطالعـات فرهنگـی و اجتمـاعی، وزارت علـوم و تـحقیقات و فـناوری، 1388.
  5. اسماعیل، شعبان محمد، مع القرآن الکریم، قاهره: دارالاتحاد العربی للطباعۀ، 1978م.
  6. الاصفهانی، ابوالفرج، الأغانی، بیروت: دارالکتاب، 1999م.
  7. انیس، ابراهیم، آواشناسی زبان عربی، ترجمه: ابوالفضل علامی و صفر سفیدرو، چاپ دوم، قم: انتشارات اُسوه، 1384.
  8. انیس، ابراهیم، الاصوات اللغویة، القاهرة: مکتبة الأنجلو المصریة، 1995م.
  9. حدادی، نصرت الله، فرهنگ‎نامه موسیقی ایران، تهران: انتشارات توتیا، 1376.
  10. حسام پور، سعید؛ جباره، عظیم، «بررسی مقامات در تلاوت چندتن از قاریان»، مطالعات اسلامی: علوم قرآن و حدیث، شماره 85، پاییز و زمستان 1389، صص 85-122.
  11. خان‌جانی، علی‌اوسط، «شکوه تعبیر و صحیفه سجادیه»، فصلنامه اندیشه دینی، شماره 15، تابستان 1388، صص 1-20.
  12. خانلری، پرویز، وزن شعر فارسی، چاپ چهارم، تهران: توس، 1361.
  13. خزاعی‏فر، علی، «تکیه جمله در جملة ساده فارسی»، نامۀ فرهنگستان، شماره 6، سال چهارم 1361، صص 30-47.
  14. دهلوی، حسین، پیوند شعر و موسیقی آوازی، چاپ سوم، تهران: مؤسسۀ فرهنگی هنری ماهور، 1379.
  15. رافعی، مصطفی، اعجاز القرآن، بیروت: دارالکتاب العربی، 1391ق.
  16. ساغروانیان، سیدجلیل، فرهنگ اصطلاحات زبان‌شناسی، مشهد: سازمان چاپ مشهد، 1369.
  17. سخاوی، علم‌الدین بن محمد، جمال القراء و کمال الاقراء، بیروت: مؤسسة الکتب الثقافیة، بی‎تا.
  18. سلطان‌پناه، حسن، مبانی موسیقایی الحان و نغمات قرآن کریم، تهران: انتشارات اسوه، 1386.
  19. صادقی، هادی، «ویژگی‌های هنر زمینه‌ساز»، مشرق موعود، شماره 24، زمستان 1391، صص 45-64.
  20. طوسی، نصیرالدین محمد بن محمد بن حسن، اساس الاقتباس، تصحیح: مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران، 1361.
  21. عکاشه، محمود، التحلیل اللغوی، قاهره: دارالنشر للجامعات، 2011م.
  22. ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغة، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
  23. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، چاپ دوم، قم: انتشارات هجرت، 1409ق.
  24. کامل، محمود، تذوق الموسیقا العربیة، قاهره: محمد الامین، 1973م.
  25. کرد زعفرانلو کامیوزیا، عالیه؛ تاج آبادی، فرزانه؛ آقاگل زاده، فردوس، «جایگاه تکیه در تکواژه‌های وابسته زبان فارسی»، پژوهش‌های زبانی، سال ششم، شماره 1، بهار و تابستان 1394، صص61-80.
  26. نلسون، کریستینا، هنر قرائت قرآن کریم، چاپ اول، تهران: زمان نو، 1390.
  27. کوپلند، آرون، چگونه از موسیقی‌ لذت‌ ببریم، مترجم: مهدی فروغ، تهران: نگاه، 1364.
  28. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، چاپ چهارم، تهران: الاسلامیه، 1407ق.
  29. محدثی، جواد، هنر در قلمرو مکتب، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی ‌حوزه علمیه قم، 1376.
  30. محمود، مصطفی، القرآن: محاولة لفهم العصری، قاهره: دارالمعارف، ۱۹۷۶م.
  31. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار(نبوت)، تهران: صدرا، 1373.
  32. معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، چاپ پانزدهم، قم: مؤسسه فرهنگی تمهید، 1392.
  33. المهدی، صالح، دراسة تحلیلیة فی المقامات العربیة، بیروت: دارالغرب الاسلامی، 1990م.
  34. المهدی، صالح، «الموسیقی العربیة بین التراث و الحداثه»، شؤون عربیة، شماره 110، تابستان 2002م، صص 121-138.
قرآن پژوهی
دوره 1، شماره 2
زمستان 1400
صفحه 59-81