تطور و قلمرو تاریخ قرآن (با تأکید بر دیدگاه مسلمانان و خاورشناسان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مجید معارف
استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.22034/qs.2025.735116
چکیده
تاریخ قرآن ترکیبی اصطلاحی و شاخه‌ای از علوم قرآن است که در دهه‌های اخیر به‌صورت مستقل مورد توجه پزوهشگران مسلمان و خاورشناسان قرار گرفته‌ است. هرکدام از این دو گروه با رویکردی خاص به این بحث پرداخته‌اند و ازاین‌رو در مسائل مربوط به آن دارای اختلافات جدی هستند. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی به بیان چیستی، خاستگاه، تطور، قلمرو و ساختار مباحث تاریخ قرآن از دیدگاه مسلمانان و شرق‌شناسان پرداخته است. شناسایی سرگذشت قرآن از آغاز نزول تا عصر حاضر به‌عنوان دقیق‌ترین تعریف، تطور از مرحله ضمنی به توصیفی، تحلیلی و ابزاری ازسوی مسلمانان و غالبا با هدف دفاع علمی از صیانت قرآن و در مقابل تطور از رویکرد مقدمه‌نگاری بر قرآن یا ترجمه آن به پرداخت‌های مستقل ازسوی متشرقان و با پیش‌فرض تاریخ‌مندی قرآن، خالی‌بودن برخی مباحث مانند وحی و علم غیب در قلمرو مباحث تاریخ قرآن مستشرقان و رویکرد واقعیت محور در تعیین قلمرو تاریخ قرآن ازسوی مسلمانان، از یافته‌های این پژوهش است.
کلیدواژه‌ها
تاریخ قرآن
مطالعات خاورشناسانه
علوم قرآن
خاستگاه تاریخ قرآن