1
استاد گروه قرآن پژوهی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه،قم، ایران
2
استادیار جامعه المصطفی ص العالمیه، اصفهان، ایران
چکیده
اسباب نزول از مفاهیم بنیادین در علوم قرآن و ناظر به بررسی وقایع و زمینههای نزول آیات است. این مبحث از دیرباز موردتوجه قرآنپژوهان و مفسران بوده است اما وجود چالشهایی همچون میزان گستردگی اسباب نزول، چگونگی تعمیم حکم آیه و حدود تأثیر سبب نزول، آسیبهای متعدد در حوزه روایات آن و تأثیر مهم این علم بر دانش تفسیر و فهم مراد الهی در قرآن، ضرورت بازخوانی این مبحث را روشن میکند. این پژوهش به روش توصیفی تحلیلی به معرفی منابع شناخت اسباب نزول، گستره شمول اسباب نزول، کارکردهای شناخت آن، دشواریهای مهم در روایات اسباب نزول و راه برونرفت از آنها پرداخته است. وجود منابع غیرمستقل شناخت اسباب نزول مانند مصحف امام علی، کتابها و تفاسیر روایی و تفاسیر اجتهادی جامع و منابع مستقلی مانند اسباب نزول واحدی و راوندی، وقوع دگرگونی روشی در مباحث دانش اسباب نزول توسط زرکشی، کارکردهایی همچون کمک به فهم صحیح آیات و جلوگیری از برداشتهای نادرست، وجود دشواریهای متعدد در روایات اسباب نزول مانند ضعف سند، نقلهای متعارض درباره یک آیه، ناسازگاری با سیاق یا زمان نزول آیه و قول به تعدد اسباب نزول، تفکیک میان واژگان دالّ بر سبب نزول و توجه به پدیده جعل و تحریف در برخی روایات بهعنوان راههای برونرفت از این آسیبها، ازجمله یافتههای این پژوهش است.
قرآن پژوهی