در پدیدارشناسی امر مطلق ربوبیت، مفاهیمی چون هدایت و سعادت، گمراهی و شقاوت، و نحوه پرداختن به آنها از پیچیدهترین و عمیقترین مباحث افعال گفتاری در قرآن محسوب میشوند. بیان و شرح این حق، امری الهی است و وظیفه انسان در این قلمرو، کشف حکم و تحلیل آیات بر اساس تفصیل خود قرآن است. بر اساس بررسیها و دستهبندیهای انجام شده، هدایت به معنای راهنمایی به سوی تکامل در فهم حقیقت و ادراک آن است. این هدایت ربانی، ناشی از صفات ذات ربوبیت بوده و نحوه رساندن انسان به هدف مطلوب الهی را مشخص میکند؛ هدفی که در نهایت به نزدیکی به صفات و اسماء الهی و رشد و کمال در آنها منجر میشود. در مقابل، سرگردانی و پریشانی در این مسیر، همان گمراهی و دورشدن از اسماء الهی است. اگر این مفاهیم بهدرستی و نظاممند از آیات متشابه استخراج نشود، بحث در این زمینه صرفاً منجر به سرگردانی و پراکندهگویی خواهد شد. در این مقاله، نویسنده بر اساس سنتهای الهی در قرآن، مشیت الهی و کیفیت اسناد این مفاهیم به خداوند را بررسی و تحلیل کرده و دلایل هدایت و گمراهی در رفتار بندگان را مورد بحث قرار میدهد. در نهایت، نحوه تعلق امر و اراده الهی در سرنوشت انسان نتیجهگیری خواهد شد.
قرآن پژوهی