بلاغت و فصاحت قرآن و ساختار طولی سوره‌ها (با رویکرد تحلیل تأثیر اهداف سوره‌ها بر طول آنها)

ساختار قرآن کریم بر اساس نظامی ویژه از واژگان، ترکیبات بدیع و نکات ظریف، به اذن خداوند حکیم شکل گرفته است. تفاوت حجم واژگان، جملات و عبارات در آیات و سوره‌ها، موجب کوتاهی یا بلندی آن‌ها شده است. «اختلاف طول سوره‌ها و آیات قرآن» از موضوعاتی است که به عنوان یکی از ویژگی‌های بلاغی سوره‌های مکی و مدنی شناخته می‌شود. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی در پی بررسی رابطهٔ بلاغت و فصاحت قرآن با اختلاف ساختاری طول سوره‌ها است. علامه طباطبایی معتقد است که علت اصلی تفاوت طول سوره‌ها، اختلاف در اهداف آن‌هاست. تبیین جایگاه اهداف سوره‌ها و نقش آن در بلاغت - که یکی از مؤلفه‌های اعجاز بیانی قرآن است ـ از جنبه‌های مهم این تحقیق به شمار می‌رود. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که حکمت کوتاهی و بلندی سوره‌های قرآن، در راستای اهداف آن‌هاست؛ این امر به عنوان حکمتی فرعی در خدمت اثبات بلاغت قرآن قرار می‌گیرد. بنابراین، اهداف سوره‌ها نیز به شکلی غیرمستقیم به بلاغت و فصاحت قرآن بازمی‌گردد که می‌توان آن را حکمت اصلی و درون‌متنیِ اختلاف طولی سوره‌ها دانست.