استادیار و هیات علمی دانشگاه جامع امام حسین×، تهران، ایران؛ ((e.saber@chmail.ir.
چکیده
مسئله قانون در جامعه یکی از مباحث مهم در حوزه علوم اجتماعی و حقوقی است. منشأ قانون، ضمانت اجرا و نحوه التزام مردم به قانون، مهمترین مسائل در این زمینه محسوب میشوند. تحقیق حاضر به پاسخ این مسائل از دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان میپردازد. از منظر علامه طباطبایی&، زندگی اجتماعی و جامعه برای بقاء و استمرار خود نیازمند وجود قانونی است که موافق فطرت و نظام خلقت باشد. این قانون فقط از جانب خداوند متعال و در قالب هدایت تشریعی الهی قابل دستیابی است و عقل و فطرت بشر برای تنظیم و تهیه چنین قانونی، ناکافی و نارسا هستند. در باب اِعمال قانون و واداشتن مردم به رعایت آن، شیوه قرآن کریم مبتنی بر تربیت اخلاقی و معارف دینی است. قرآن کریم در سه سطح ضامن اجرای قوانین را معرفی نموده است: 1. سطح فردی: ضامن اجرای قانون، همان اخلاق است، 2. سطح میانفردی و اجتماعی: مردم از طریق امر به معروف و نهی از منکر بر رعایت قانون توسط افراد و حاکمیت نظارت دارند، 3. سطح کلان: ضمانت اجرای قانون بر عهده خود حکومت است. این دیدگاهها نشان میدهد که از نظر علامه طباطبایی، قانون باید ریشه در فطرت و هدایت الهی داشته باشد تا بتواند به درستی اعمال و اجرا شود.
لاک، جان، رسالهای درباره حکومت، با مقدمههایی از کارپنتر و مکفرسون، حمید عضدانلو (مترجم)، تهران: نشر نی، ۱۳۸۸.
مرتضوی، جمشید، تاریخ جامعهشناسی، تبریز: کتابفروشی تهران، ۱۳۵۴.
مکللند، جان، تاریخ اندیشهی سیاسی غرب، جهانگیر معینی علمداری (مترجم)، تهران: نشر نی، ۱۳۹۳.
معصومىزارع، هادى، بررسى اقسام قانون و نقش آن در تحدید قدرت سیاسى در اندیشه توماس آکوئیناس، ماهنامه علمی – ترویجی معرفت، سال بیستم ـ شماره 169، ص61ـ76، دى 1390.
هابز، توماس، لویاتان، سی. بی. مکفرسون (ویرایش و مقدمه)، حسین بشیریه (مترجم)، تهران: نشر نی، ۱۳۸۰.
قرآن پژوهی