معیار بنیادین ارزش‌گذاری در تعلیم و تربیت ارزش‌ها از منظر علامه طباطبایی با تأکید بر تفسیر المیزان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه علوم تربیتی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران
چکیده
تعلیم و تربیت ارزش‌ها یکی از برجسته‌ترین گرایش‌های زیرمجموعۀ رشتۀ تعلیم و تربیت به شمار می‌رود که در سه دهۀ اخیر توجه بسیاری از پژوهشگران و تحلیل‌گران را به خود جلب کرده است. نوشتار پیش‌رو در صدد است با تکیه بر تفسیر المیزان به این سؤال اساسی پاسخ دهد که از منظر علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، چه اصول مهم و برجسته‌ای بر اساس چه معیاری کلیدی و مبنایی بر فرآیند ارزش‌گذاری در قلمرو تعلیم و تربیت ارزش‌ها حکم‌فرما هستند؟ مسائلی چون چیستی، چرایی، چگونگی ارزش‌ها، اعتبار ارزش‌ها، معیار ارزش‌گذاری‌ها و اهمیت نقش ادراکات عملی در ساحت ارزش‌شناسی ذیل این سؤال اساسی مورد توجه قرار می‌گیرند. در بررسی این مسائل، رابطه تنگاتنگ ارزش‌ها با باورها به مثابه عنصر گوهری تعلیم و تربیت نشان می‌دهد که ارزش‌ها بر حقائق ثابت استوارند. این بنیادی‌ترین معیار ارزش‌شناختی است که سایر مسائل ارزش‌پایه بر این مسئله استوارند. ارزش‌گذاری از نگاه المیزان از اصولی پیروی می‌کند که مهم‌ترین آنها عبارتند از: خداشناسی محور نظام ارزش‌ها، گرایش فطری-توحیدی انسان به ارزش‌های متعالی، هماهنگی در رشد ارزش‌های متعالی و لزوم حرکت استکمالی در التزام به ارزش‌های متعالی. این پژوهش با روش تحلیل محتوا، به تبیین و تجزیه و تحلیل چندین مسئله و اصل مهم در ساحت ارزش‌گذاری می‌پردازد و زمینه را برای طرح و بررسی سایر مسائل ارزش‌شناختی و ورود به قلمرو فلسفة ارزش‌ها از یک جنبه و تعلیم و تربیت ارزش‌ها از جنبة دیگر آن هم از منظر تفسیر المیزان فراهم می‌نماید. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که معیاری چون رابطه ارزش با دانش و به عبارتی، همگرایی ارزش‌ها با باورها، به هر دو وجه تأسیسی و امضایی، کلیدی‌ترین معیار ارزش‌گذاری در فرآیند تعلیم و تربیت ارزش‌ها از منظر علامه طباطبایی به شمار می‌رود.

کلیدواژه‌ها


  1. امام خمینی (الموسوی الخمینی)، سید روح الله، تفسیر سورۀ حمد، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی&، 1378ش.
  2. الآمدی، عبدالواحد، غرر الحکم و درر الکلم، قم: دارالکتاب، بی تا.
  3. حسینی تهرانی، سید محمدحسین، مهر تابان: یادنامۀ عالم ربانی علامه سید محمدحسین طباطبایی تبریزی، مشهد مقدس: انتشارات نور ملکوت قرآن، 1425ق.
  4. رهنمایی، سید احمد، مکتب تربیتی علامه طباطبایی (قدس سره)، قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی&، 1390ش.
  5. رهنمایی، سید احمد، «مدلولات تربیتی در تفسیر المیزان»، مصاحبه، چاپ نشده، 1393ش.
  6. شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه (للصبحی صالح)، تحقیق و تصحیح: صبحی صالح، قم، هجرت، 1414ق.
  7. طباطبایی، سید محمدحسین، رسالۀ الولایه، در یادنامۀ مفسر کبیر استاد علامه سید محمدحسین طباطبایی، قم: انتشارات شفق، 1361ش.
  8. طباطبایی، سیدمحمدحسین رسائل التوحیدیه، قم: بنیاد علمی و فکری استاد علامه سید محمدحسین طباطبایی، 1365ش.
  9. طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات، 1393ق.
  10. طباطبایی، سید محمدحسین، سنن النبی|، مقدمۀ محمد‌هادی الفقهی، قم: مؤسسه النشر الإسلامی، 1422ق.
  11. مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1362ش.
  12. مصباح یزدى (الف)، محمدتقى، آموزش فلسفه، قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى&، 1391ش.
  13. مصباح یزدى (ب)، محمدتقى، اخلاق در قرآن، تحقیق و نگارش: اسکندری، محمدحسین، قم: انتشارات مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى&، 1391ش.
  14. مصباح یزدى، محمدتقى، حقوق و سیاست در قرآن، نگارش شهرابی، محمد، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی&، 1392ش.
  15. مصباح یزدى، محمدتقى، فلسفه اخلاق، مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى&، 1381ش.

مطهری، مرتضی، مجموعه آثارفطرت، تهران: انتشارات صدرا، 1386ش