قدرت سیاسی در قرآن کریم از منظر متعالیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ابوالحسن حسنی 1
ناصر جهانیان 2
1 استادیار و پژوهشگر حوزه علمیه قم، ایران؛ (a.hassani@chmail.ir).
2 سطح چهار فقه و اصول حوزه علمیه قم و کارشناسی ارشد اقتصاد از دانشگاه شهید بهشتی تهران
چکیده
مسئلۀ قدرت یکی از مهم‌ترین مباحث فلسفۀ سیاسی است. اندیشمندان بسیاری درباره آن سخن گفته و تلاش کرده‌اند تصویری مطلوب از قدرت در عرصۀ سیاست ارائه دهند. در این مقاله، نویسنده به دنبال یافتن پاسخی برای این پرسش از قرآن کریم است. بنابراین، مسئلۀ اصلی مقاله چنین خواهد بود: قرآن کریم چه تصویری از قدرت سیاسی ارائه می‌دهد؟ چارچوب نظری نویسنده برای یافتن پاسخ این پرسش، نظریۀ اعتباریات و ماهیت حکمت متعالیه (صیرورة الانسان عالما عقلیا مضاهیا للعالم العینی) است. نویسنده بر همین اساس تلاش کرده فرد بالذات قدرت را یافته و مضاهی با آن قدرت سیاسی را اعتبار نماید. با مراجعه به قرآن کریم، دو اسم «القادر» و «القوی» از اسماء الحسنی انتخاب شده و با تحلیل آنها، قدرت سیاسی مطلوب تصویر شده است. قدرت اعتباری برای اینکه مضاهی قدرت عینی شود، لازم است از جهات زیر با آن مناسبت داشته باشد: مناسبت از جهت تلازم با علم، مناسبت از جهت استقلال، مناسبت از جهت انعطاف، مناسبت از جهت اثر و مناسبت از جهت ساختار.

کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم.
    1. آشتیانی، مهدی مدرس، تعلیقه بر شرح منظومه حکمت سبزواری، تهران: دانشگاه تهران، چاپ سوم، 1372.
    2. بشیریه، حسین، آموزش دانش سیاسی، تهران: نگاه معاصر، چاپ سوم، 1382.
    3. حسنی، ابوالحسن، چیستی اندیشۀ سیاسی، تهران: مجلۀ پگاه، ش216، 1386.
    4. .....................، مقدمه‌ای بر حکمت سیاسی متعالیه، در حال چاپ: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
    5. حسینى، شاه عبدالعظیمى حسین بن احمد، تفسیر اثنا عشرى، تهران: انتشارات میقات، چاپ اول، 1363.
    6. خمینى «امام»، روح الله، آداب الصلاة «آداب نماز»، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى&، چاپ اول، 1370.
    7. دودینگ، کیت، قدرت، تهران: انتشارات آشیان، ترجمه عباس مخبر، چاپ اول، 1380.
    8. شبر، سید عبدالله، تفسیر القرآن الکریم (شبر)، بیروت: دار البلاغة للطباعة و النشر، چاپ اول، 1412ق.
    9. صدر المتألهین شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم، شرح اصول الکافی، چاپ سنگی.
    10. ..............................، المبدأ و المعاد، تهران: انجمن حکمت و فلسفه، 1354.
    11. ..............................، أسرار الآیات، تهران: انجمن حکمت و فلسفۀ ایران، 1360.
    12. ..............................، الشواهد الربوبیة، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، با تعلیقات از ملا هادی سبزواری، چاپ دوم، 1360.
    13. ..............................، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت: دار احیاء التراث، چاپ سوم، 1981م.
    14. ..............................، مفاتیح الغیب، تهران: موسسه تحقیقات فرهنگى، چاپ اول، 1363.
    15. صلیبا، جمیل و صانعى دره بیدى، منوچهر، فرهنگ فلسفى، تهران: انتشارات حکمت، چاپ اول، 1366.
    16. طباطبایى، سید محمدحسین، المیزان فى تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، 1417ق.
    17. ...............................، نهایة الحکمة، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ پانزدهم، 1420ق.
    18. عالم، عبدالرحمان، بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی، چاپ پنجم، 1378.
    19. کاشانى، ملا فتح الله، تفسیر منهج الصادقین فى الزام المخالفین، تهران: کتابفروشى محمدحسن علمى، 1336.
    20. کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1365.
    21. گنابادى، سلطان محمد، تفسیر بیان السعادة فى مقامات العبادة، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، 1408ق.
    22. قرشى، سید على اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران: بنیاد بعثت، چاپ سوم، 1377.
    23. قسم الکلام فی مجمع البحوث الاسلامیة، شرح المصطلحات الفلسفیة، مجمع البحوث الاسلامیة، چاپ اول، 1414ق.
    24. مدنی، سید جلال‌الدین، مبانی و کلیات علوم سیاسی، تهران: مؤلف، چاپ اول، 1372.
    25. مصباح یزدی، محمد تقی، تعلیقة علی نهایة الحکمة، قم: مؤسسة فی طریق الحق، چاپ اول، 1405ق.
    26. مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری (اصول فلسفه و روش رئالیسم)، قم: انتشارات صدرا، چاپ دهم، 1383.
    27. مظفر، محمد رضا، المنطق، قم: اسماعیلیان، چاپ اول، 1377.
    28. مقدس اردبیلى، احمد بن محمد، زبدة البیان فی أحکام القرآن، تهران: المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة، بی‌تا.
    29. نبوی، سید عباس، فلسفه قدرت، تهران: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه و انتشارات سمت، چاپ اول، 1379.
قرآن پژوهی
دوره 4، شماره 14
زمستان 1403
صفحه 9-30