نرمش و شاخص های قرآنی آن در مدیریت های کلان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم ایران
2 استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران،
3 استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، قم، ایران
چکیده
برخی در مدیریت‌های کلان، دایره نرمش و رفق را چنان توسعه می‌دهند که شامل دشمنان نیز می‌شود و در تعامل با آنها نیز به نرمش و مدارا توصیه می‌کنند حال آنکه چنین برداشتی از قرآن جای تأمل دارد. هدف از این نوشتار تبیین مرز نرمش و رفق و بیان ‌شاخص‌های قرآنی آن است. بر اساس آموزه‌های قرآن، مدیریت بر پایه نرمش است اما نرمش و رفق بی‌حد و مرز نیست و روایات به‌ویژه فرمایش حضرت علی(ع) شدت عمل را در مواردی، ضروری می‌گرداند، قرآن کریم شدت عمل را در مواردی از قبیل خیانت و... تجویز می‌کند. اما در نسبت با دشمنان، اصل بر شدت عمل است. همچنین نرمش دارای ‌شاخص‌هایی است که از گنجینه قرآن کریم قابل استخراج است این شاخص‌ها عبارت‌اند از: تفقد، گذشت و تغافل، نظرخواهی و دوری از خودکامگی، انتقادپذیری، خوب گوش‌دادن، در دسترس‌بودن، رعایت ظرفیت‌ها و دوری از سخت‌گیری، تحمل، مدارا و سازگاری، گشاده‌رویی و فروتنی. روش تحقیق کتابخانه‌ای است و از جهت روشی، آموزه‌محوری و مبتنی بر تحلیل آموزه‌هاست.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.

    * نهج البلاغه.

    1. ا‌‌بن‌اعثم، الفتوح، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالاضواء، 1411ق.
    2. ابن‌شعبه حرانى، حسن‌بن‌على، تحف العقول عن آل الرسول|، قم: جامعه مدرسین، چاپ: دوم، 1404ق.
    3. ابن‌فارس، احمد‌بن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، بی‌تا.
    4. ا‌‌بن‌هشام، سیرة النبویة، بیروت: دار احیاء التراث العربى، 1412ق.
    5. ابن‌ابی‌‌‌الحدید، شرح نهج‌‌‌البلاغه، بیروت: دارالمکتبة الحیاة، بی‌‌‌تا.
    6. ابن‌بابویه، محمد‌بن‌على (صدوق)، من لایحضره‌الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
    7. ا‌‌بن‌بابویه،محمد‌‌بن‌علی (صدوق)، الخصال، تصحیح: علی‏اکبر غفاری، طهران: مکتبه الصدوق، 1389ق.
    8. ابن‌‌‌منظور، محمد‌بن‌مکرم، لسان العرب، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1408ق.
    9. اعظمی، امیر، «جستاری در تعریف‌ها و برداشت‌‌‌های صاحب نظران از مفهوم مدیریت اسلامی»، دو فصلنامه اسلام و مدیریت، سال دوم، شمارۀ 4، 1392ش.
    10. الوانی، سیدمهدی، مدیریت عمومی، تهران: نشر نی، ویراست سوم، چاپ سی‌ویکم، 1386ش.
    11. امام خمینی، سید روح‌الله، صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی&‌،چاپ و نشر عروج، چ4، 1385ش.
    12. امیری، علی نقی، «رویکردهای مدیریت اسلامی: رویکرد تجربی»، روش‌شناسی علوم انسانی، شمارۀ 53، 1386ش.
    13. انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران: انتشارات سخن، 1383ش.
    14. آمدی، عبدالواحد، غررالحکم و دررالکلم، محمدعلی انصاری قمی، تهران، بی‌نا، 1337ش.
    15. پیروز، علی‌آقا و همکاران، مدیریت در اسلام، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1392ش.
    16. ثقفی، ابراهیم‌بن‌محمد‌بن‌سعید‌بن‌هلال، الغارات أو الإستنفار و الغارات، قم: دارالکتاب الإسلامی چاپ اول، 1410ق.
    17. جمعی از محققان، سیرۀ سیاسی پیامبر اعظم ‌‌|، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1386ش.
    18. جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد، الصحاح (تاج‌اللغ‍ة و صحاح‌العربی‍ة)، تحقیق: احمد عبدالغفور عطار، بیروت: دارالعلم للملایین، 1990م.
    19. حرّ عاملی، محمد‌بن‌الحسن، وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعة، تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1403ق.
    20. حرّانی، حسین‌بن‌علی حسین‌بن‌شعبه، تحف العقول عن آل ‌الرسول|، تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1369ش.
    21. دلشاد تهرانی، مصطفی، دلالت دولت، آیین‌نامه حکومت و مدیریت در عهدنامه مالک اشتر، تهران: دریا، 1388ش.
    22. دیلمی، حسن‌بن‌محمد، إرشادالقلوب، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۳ق.
    23. راغب اصفهانی، الحسین‌بن‌محمد، المفردات فی غریب‌القرآن، تهران: المکتبة المرتضویه لاحیاء آثار الجعفریة، بی‌تا.
    24. رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم: انتشارات پژوهش‌‌‌های تفسیر و علوم قرآن، 1387ش.
    25. سعدى ابوجیب، القاموس الفقهی لغة و اصطلاحاً، در یک جلد، دمشق: دارالفکر، 1408ق.
    26. سلیمانی، جواد، «مرزهای مدارا و شدت عمل در حکومت امیرمؤمنان×»، رواق ‌اندیشه، شمارۀ22، مهر1382ش.
    27. طباطبایى، محمدحسین، تفسیر المیزان، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه، دفتر انتشارات اسلامى، 1374ش.
    28. طبرسی،احمد‌‌بن‌علی، الاحتجاج، مشهد: نشر المرتضی، بی‌تا.
    29. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، مجمع البیان فی علوم القران، تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1373ش.
    30. طبرسی، فضل‌بن‌حسن، ترجمه تفسیر مجمع‌البیان، ترجمه: رسول هاشمی، تهران: فراهانی، 1363ش.
    31. طبری، ابی‌جعفرمحمد‌بن‌جریر، تاریخ الرسل و الملوک، تهران: سروش، 1374ش.
    32. عابدی جعفری حسین و علی‌رضا کیمیایی، فرهنگ جامع مدیریت، تهران: انتشارات ثامن‌الحجج، 1386ش.
    33. عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1363ش.
    34. فراهیدى، خلیل‌بن‌احمد، کتاب العین، قم: نشر هجرت، 1410ق.
    35. فیض کاشانی، محمد‌‌بن‌شاه مرتضی، الصافی فی تفسیر القرآن، تهران: مکتبه الصدر، 1415ق.
    36. قاضى عیاض، الشفا بتعریف حقوق المصطفى، بیروت: دارالکتاب العربى، بی‌تا.
    37. قرشى، سید‌على اکبر، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الإسلامیة، ششم، 1412ق.
    38. قمى، عباس، سفینة البحار و مدینة الحکم و الآثار، تهران: فراهانی، بی‌تا.
    39. کلینى، ابوجعفر، محمد‌بن‌یعقوب، الکافی، قم: دارالحدیث للطباعة و النشر، 1429ق.
    40. محمودی، محمدباقر، نهج السعادة فی مستدرک نهج‌البلاغه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1376ش.
    41. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، لجامعة الدرراخبار الائمه الاطهار×، بیروت: دارالاضواء، 1423ق.
    42. مرکز الابحاث و الدراسات الاسلامیة، تصنیف‌غررالحکم و دررالکلم، قم: مکتبة الاعلام الاسلامی، 1378ش.
    43. مصطفوى، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: مرکز الکتاب للترجمة و النشر، 1402ق.
    44. معرفت، محمدهادی، ولایت فقیه، قم: موسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، 1377ش.
    45. مفید، محمد‌بن‌نعمان، الامالی، بیروت: دارالمفید، ۱۴۱۴ق.
    46. مکارم شیرازی، ناصر، انوار الفقه، بیع، قم: مدرسة الامام امیرالمومنین× چاپ دوم، 1413ق.
    47. مکارم شیرازی ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، قم: دارالکتب الاسلامیه، 1368ش.
    48. موسوی همدانی، سید‌محمدباقر، ترجمه تفسیر المیزان، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1378ش.