الگوی‌ مدیریتی حضرت موسی (ع) در بحران‌های اجتماعی (با تکیه بر تفاسیر المیزان و نور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم حدیث جامعه المصطفی ص العالمیه، قم، ایران
2 طلبه سطح 4 تفسیر تطبیقی، موسسه آموزش عالی فاطمه الزهرا سلام الله علیها
چکیده
بحران‌های اجتماعی باعث پیدایش مشکلات گوناگون در جامعه است. شناخت ابعاد و ویژگی‌های آنها شرط اول برای مدیریت آن بحران‌هاست. در تاریخِ دوره‌ها و جامعه‌های مختلف، پیامبران الهی در صدد پیشگیری و یا کنترل حوادث و ناآرامی‌های اجتماعی بوده‌اند. از آنجا که دوران رسالت حضرت موسی× با اتفاقات و بحران‌های اجتماعی متعددی روبه‌رو بوده، پژوهش حاضر درصدد است تا مؤلفه‌های مدیریتی آن حضرت را در حل بحران‌های اجتماعی با روش داده‌بنیاد و با بهره‌گیری از روش تفسیر موضوعی بررسی نموده و به ارائه الگوی مدیریت حضرت موسی× در مواجهه با بحران‌های اجتماعی بپردازد. این نگاشته با روش توصیفی تحلیلی، پس از استنطاق از آیات مربوط به حضرت موسی× و با تکیه بر تفسیر المیزان و تفسیر نور، مدلسازی کرده است. در الگوی استخراج‌شده مواردی همچون: «مبانی» مثل همراهی خداوند در هر حال و دعوت بر اساس بیّنه؛ «اصولی» مثل مهرورزی و ایجاد رابطه عاطفی با مخاطبان؛ «روشهایی» چون روش گفتاری، عاطفی و عملی؛ «عوامل ایجاد بحران» مانند غرور وزیاده‌خواهی و پیروی از منحرفان؛ «زمینه‌هایی» چون جهالت و تمایل به بت‌پرستی و وجود منحرفان؛ «اهدافی» همچون ایجاد آمادگی لبیک‌گفتن به ندای مسؤولیت و هدایت قوم، اصلاح و مبارزه قاطع با خط انحرافی یافت شد و در نتیجه ارتباط این یافتهها مانند رابطۀ میان «مبانی، اصول و اهداف»، رابطه میان «روش‌ها و عوامل و زمینه‌ها » و... در الگو روشن شده است.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.

    1. ابن‌منظور‌، محمد بن مکرم‌، لسان العرب‌، بیروت: دارصادر‌،‌ 1414ق.‌
    2. ابن‌فارس‌، احمد‌، معجم مقاییس اللغة‌، بیروت: دارالاحیاءالتراث العربی‌،‌ 1429ق.
    3. بابائی‌، علی‌اکبر، عزیزی‌کیا‌، غلامعلی، روحانی‌راد‌، مجتبی‌، روش‌شناسی تفسیر ‌‌‌‌قرآن‌، قم: سمت، 1385.
    4. تاجیک‌، محمد رضا‌، مدیریت بحران‌، تهران: فرهنگ گفتمان، 1384‌.
    5. جمعی از نویسندگان‌، فرهنگ فلسفه و علوم اجتماعی‌، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی‌،‌ بی‌تا.
    6. حافظ‌نیا‌، محمدرضا‌، مقدمهای بر روش تحقیق در علوم انسانی‌، تهران: سمت‌،‌ 1395.
    7. حسینی‌زاده‌، علی، ‌نگرشی بر آموزش (سیرۀ تربیتی پیامبر و اهل‌بیت^)‌، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه‌، 1390.
    8. دهخدا‌، علی‌اکبر‌، لغت‌نامه‌، تهران: دانشگاه تهران‌،‌ 1346.
    9. راغب اصفهانی‌، ابوالقاسم حسین‌، المفردات فی غریب ال‌‌‌‌قرآن‌، صفوان عدنان داودی‌، بیروت: دارالعلم الدارالشامیة‌،‌ 1412ق.
    10. روشه‌، گی، کنش اجتماعی‌، ترجمه: هما زنجانی‌زاده‌، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد،‌ 1379‌.
    11. ساروخانی‌، باقر‌، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی‌، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی 1375‌.
    12. سورین‌، ورنر و تانکارد‌، جیمز؛ نظریه‌های ارتباطات‌، علیرضا دهقان‌، تهران: انتشارات دانشگاه تهران‌،‌ 1386.
    13. شایان‌مهر‌، علی‌رضا، دایرة‌المعارف تطبیقی علوم اجتماعی‌، تهران: کیهان‌، 1377.
    14. ضیایی‌، علی اکبر‌، «روش‌های تبلیغی حضرت موسی در قرآن»‌، مشکوة، پاییز و زمستان ۱۳۷۱، شمارۀ 36-37‌.‌
    15. طباطبائی‌، محمدحسین‌، المیزان فی تفسیر ال‌‌‌‌قرآن‌، قم: دفتر انتشارات اسلامی‌،‌ 1417ق‌.
    16. عباسی مقدم‌، مصطفی‌، مقالۀ «نگاهی به ابعاد مفهومی و کارکردی الگو و اسوه در تربیت و تبلیغ دینی»‌، پژوهش نامه تربیت تبلیغی‌، سال یکم، پاییز ۱۳۹۱‌، شمارۀ ۱‌.
    17. فراهیدی‌، خلیل بن احمد‌، کتاب العین‌، قم: انتشارات هجرت‌،‌ 1410ق.
    18. قرائتی، محسن، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگى درسهایى از قرآن‏، 1388.
    19. قرشی‌، سید اکبر‌، قاموس ‌‌‌‌قرآن‌، چاپ ششم‌، تهران: دارالکتب الاسلامیه‌،‌ 1371.
    20. کشاورز‌، سوسن‌، «مبانی واصول تربیت از دیدگاه امام خمینی»‌، مجموعه آثار کنگرۀ ‌‌اندیشه‌های اخلاقی امام خمینی(ره)‌، ج8‌، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1382.
    21. مصطفوی‌، حسن‌، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‌، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب‌،‌ 1360.
    22. ناکینی‌، محسن‌، «تأثیر سازماندهی در مدیریت بحران‌های اجتماعی»‌، علوم سیاسی‌، سال ششم‌، بهار 1396‌، شمارۀ 18‌.
    23. نوری زنجانی‌، محمد اسماعیل‌، «عبور حضرت موسی ویارانش از دریا‌»، مبلغان‌، سال بیست ویکم‌، 1441ق‌، شمارۀ 243.
    24. الوانی‌، سید مهدی‌، تصمیم گیری وتعیین خط مشی دولتی‌، تهران: انتشارات سمت‌،‌ 1371‌.
    25. یاوری‌، وحید‌، پاورپینت آشنایی با روش تحلیل مضمونی‌، قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه‌، 1394.