بازخوانی آیات جهاد با تأکید بر اندیشۀ مغنیه و سید قطب

جهاد از احکام کاربردیِ الهی‌‌، به‌معنای بذل مال و جان برای گسترش اسلام است که همواره مفهوم‌‌، کیفیت و گستره آن محل تضارب آراء مفسران فرق اسلامی بوده که برخی از این واکنش‌ها از اصول و مبانی مذهب تفسیرکنندگان تأثیر گرفته است. برخی از تفسیرهای مذاهب سبب شده اسلام‌‌، مورد هجمۀ دشمنان واقع شود و از طرفی در عصر حاضر گروه‌های معاند و تکفیری با استناد به برخی آیات و تفسیرهای مذاهب‌‌، اقدام به کشتار پیروان سایر مذاهب با نام جهاد کرده و موجب ایجاد چهره‌ای خشونت‌طلب از اسلام نزد جهانیان شده‌اند. پژوهش پیشِ رو درصدد پاسخگویی به این سؤال است که دو تفسیر «الکاشف» مغنیه از شیعه و «فی ظلال القرآن» سید قطب از اهل‌سنّت آیات جهاد را چگونه تفسیر کرده‌اند و چه برداشتی از این آیات ارائه نموده‌اند. بررسی توصیفی تحلیلی این مسئله نشان می‌دهد وجه اشتراک دیدگاه مغنیه و سید قطب از آیات جهاد‌‌، نشان‌دادن چهرۀ صلح‌طلبانه اسلام و مبارزه علیه متجاوزان و استعمارگران است. آنان با تقسیم جهاد به دو قسم جهاد دفاعی و ابتدایی‌‌، هدف آن را دفاع از اسلام و مسلمانان و دفع موانع گسترش اسلام بیان کرده‌اند. همچنین در بیان وجه افتراق دیدگاه تفسیری این دو مفسر حاکی از آن است که مغنیه با استفاده از برخی مفاد آیات‌‌، عصمت پیامبر(ص) را ثابت نموده و جهاد ابتدایی را تنها با اذن معصوم صحیح می‌داند. وی رژیم صهیونیستی و آمریکا را مصداق دشمنان کنونی اسلام معرفی می‌کند. اما سید قطب از مفاد برخی آیات‌‌، عدم عصمت پیامبر(ص) را نتیجه گرفته و تنها شرط جهاد را وجود یک رهبر مؤمن دانسته است. او رژیم‌های کمونیستی را مصداق دشمنان معاصر اسلام بیان می‌کند.